Uitdaagrecht

Het uitdaagrecht, ook wel 'Right to Challenge' genoemd, geeft inwoners en maatschappelijke organisaties de mogelijkheid om taken of diensten van de gemeente over te nemen. Dat kan een mogelijkheid zijn als inwoners denken dat ze iets beter, slimmer, goedkoper of anders kunnen doen. Het is een verschuiving van "meedenken" naar "meedoen" en vooral "zelf doen".

De gemeenteraad van Zeewolde heeft het uitdaagrecht vastgelegd in de Participatieverordening. Het uitdaagrecht is een aanvulling op het betrekken van inwoners bij het maken, uitvoeren en evalueren van beleid. 

• Bestaande taken: Het gaat bijna altijd om (een gedeelte van) een bestaande taak van de gemeente. Nieuwe taken of projecten vallen hier doorgaans niet onder.
• Niet duurder en vaak beter: De ‘uitdagers’ moeten aantonen dat ze de taak minstens net zo goed, en bij voorkeur beter of goedkoper, kunnen uitvoeren. Een duidelijke raming van de kosten en een indicatie dat het initiatief binnen het budget van de gemeente blijft (of zelfs goedkoper is), is noodzakelijk.
• Maatschappelijke meerwaarde: Het initiatief moet een maatschappelijke meerwaarde hebben en niet nadelig zijn voor andere bewoners of betrokkenen.
• Draagvlak: Er moet voldoende draagvlak zijn voor het initiatief onder de belanghebbende inwoners.
• Competentie en continuïteit: De initiatiefnemer moet kunnen aantonen dat hij/zij in staat is de prestatie te leveren of aan te sturen, en dat het initiatief op de lange termijn doorgaat (kwaliteit en uitvoering geborgd).
• Juridische vorm: Vaak is een juridische vorm (bijvoorbeeld een stichting of vereniging) nodig voor het overnemen van taken.
• Uitzonderingen: Taken die alleen de gemeente mag doen (zoals het uitgeven van paspoorten) kunnen niet worden overgenomen. Commerciële partijen kunnen doorgaans geen gebruik maken van het uitdaagrecht; hiervoor gelden inkoop- en aanbestedingsregels.

Over het algemeen richten de 'uitdagingen' zich op:

• Beheer en onderhoud van de openbare ruimte
• Leefbaarheid en sociale cohesie
• Duurzaamheid en energietransitie
• Natuurbeheer

Inwoners of organisaties kunnen een plan indienen bij de regisseur/adviseur inwonersbetrokkenheid van de gemeente. In dat plan moeten de aandachtspunten in ieder geval aan de orde komen. Er wordt dan gezocht naar de inhoudelijke ambtena(a)r(en) die verstand hebben van het onderwerp. 
Als het plan past binnen de kaders, kan de indiener het verder uitwerken, en volgt uiteindelijk besluitvorming. Vaak is daar een overeenkomst voor nodig waarin de afspraken (taken, resultaten, budget, looptijd) worden vastgelegd.