Nationale dodenherdenking

Op de Algemene Begraafplaats zijn de Nederlandse oorlogsslachtoffers herdacht die tijdens de Tweede Wereldoorlog zijn omgekomen. En de Nederlanders die zijn omgekomen in oorlogssituaties en bij vredesoperaties na de Tweede Wereldoorlog. Burgemeester Bram Harmsma hield een toespraak tijdens deze Nationale Herdenking.

‘We mogen niet meer op de Wandelweg wandelen,’ schreef Etty Hillesum in haar dagboek, tijdens de Tweede Wereldoorlog. ‘Ieder ongelukkig groepje van 2 of 3 bomen is tot “bos” verklaard en daar is dan een bordje op geprikt: voor Joden verboden.' Overal in de steden en dorpen van Nederland doken tussen 1940 en 1945 verbodsbordjes op. Op de ruiten van cafés, restaurants, bij zwembaden, musea, theaters, bioscopen, in de bossen en parken: geen Joden gewenst

Etty Hillesum was een twintiger, een jonge vrouw in de bloei van haar leven. Wat haar lot van haat, uitsluiting en vernietiging bepaalde, was haar Joodse afkomst. Daaraan moest ik denken in de aanloop naar onze herdenking.

Op deze plaats van betekenis zijn we juist meer dan waar ook verenigd, in liefde en wederzijds respect. Toen onze gemeente in 1984 werd gesticht, ontstond er behoefte aan een herdenkingsplek als deze. Hier delen wij onze collectieve herinneringen en vertellen we verhalen door. Op 4 mei gedenken we in grote saamhorigheid de slachtoffers van de Tweede Wereldoorlog. Iedereen is welkom in ons midden.

Toen ik zelf een twintiger was, keek ik graag naar “Band of Brothers”, een spannende tv-serie over de Tweede Wereldoorlog, gebaseerd op ware gebeurtenissen. Ik vind het nog steeds een fascinerend verhaal, hoe jonge Amerikaanse soldaten zich in een levensgevaarlijke strijd hebben gestort om Europa te bevrijden. Zij betaalden de hoogste prijs voor onze vrijheid. Tegen de jeugd hier zou ik zeggen: kijk die serie eens. Verdiep je daarin.

Ook binnen onze gemeentegrenzen is de vrede zwaar bevochten: in ons luchtruim zijn drie geallieerde gevechtsvliegtuigen gecrasht, waarbij negen jonge mannen zijn gesneuveld. Aan deze vliegeniers brengen we vandaag een saluut.

Het nationaal thema van 4 en 5 mei is “De geschiedenis leren begrijpen”. Kijkend naar de wereld van nu kun je je afvragen of we de lessen uit het verleden ter harte nemen. Laten we onszelf niet sussen met de gedachte ‘dat het zo’n vaart niet zal lopen’. Het gevaar dient zich niet altijd even duidelijk aan. Soms komt het kwaad in kleine, verraderlijke stappen. De mechanismen die tóen hebben geleid tot een machinerie van haat, uitsluiting en vernietiging sluimeren nog steeds.

Daarvan moeten we doordrongen zijn. Eens te meer nu de ooggetuigen ons ontvallen en we zijn aangewezen op doorvertelde verhalen. Herdenken wordt iets waar we moeite voor moeten doen.

Daarom is het mooi om te zien hoe weer nieuwe generaties aanhaken. Realiseer je dat onze vrijheid ‘gratis’ is, omdat er zo’n hoge prijs voor is betaald. Blijf vooral - en in vredesnaam – verhalen met elkaar delen. Als statement van hoop, kracht en solidariteit. Want onverschilligheid kan nooit het antwoord zijn.

Etty Hillesum had haar dromen als jong mens, zoals een ieder van jullie. Ze wilde een groot schrijfster worden. En ze wérd beroemd. Helaas pas nadat zij in 1943 om het leven kwam in concentratiekamp Auschwitz. Ik sluit af met haar woorden:

‘Ik geloof er niet meer aan, dat we in de buitenwereld iets verbeteren kunnen,wat we niet eerst in onszelf moeten verbeteren.’

Ik dank iedereen voor de aandacht en aanwezigheid.